Efektywność działalności twórczej związana jest z temperamentem. Przydatne jest uwzględnienie faktu, że ludzie o różnych temperamentach przejawiają odmiennie następujące cechy:
1. zdolność do wysłuchania i zrozumienia zadania;
2. zdolności prognostyczne;
3. umiejętność znoszenia niepewności;
4. zdolność do wytwarzania idei („mocnego strumienia idei”; jego sprawność i stopień nowatorstwa);
5. umiejętność pokonywania trudności pojawiających się na drodze do rozwiązania;
6. chęć i umiejętność pracy w zespole twórczym.
Warunki twórczości sangwinika.
Przedstawiając zadanie sangwinikowi, należy wziąć pod uwagę, że ma on tendencję do przerywania rozmówcy, aby skierować rozmowę na nieprzyjemny dla niego temat. Dlatego przede wszystkim należy zadbać o ciągłość jego uwagi aż do ostatecznego sformułowania zadania.
Ruchliwość psychiki sangwinika może go zawodzić, powodując spadek koncentracji, co prowadzi do pośpiesznych i powierzchownych decyzji. Dlatego duże zadanie, wymagające długotrwałego wysiłku, jest dla niego moralnie trudne i rozwiązuje się je znacznie skuteczniej, gdy przedstawione jest jako kilka oddzielnych sukcesów i osiągnięć. Cechy te sprawiają, że korzystne jest dzielenie całego problemu na części i okresowe stawianie przed sangwinikiem nowych, w miarę możliwości interesujących zadań, z których każde wymaga koncentracji i wysiłku na akceptowalny dla niego czas. W tym konieczne jest systematyczne zachęcanie go do podejmowanych wysiłków. W przeciwnym razie nudzi się i przechodzi do czegoś innego. Ponadto, aby uniknąć takiego przedwczesnego przełączania się, wskazane jest okresowe podkreślanie perspektyw, które otwierają się przed nim po pomyślnym rozwiązaniu tego zadania, przekonywanie o szybkim i wspaniałym zwycięstwie. Przy rozpatrywaniu możliwości prognostycznych sangwiników nie należy pomijać faktu, że odnoszą oni sukcesy zarówno w taktyce, jak i w strategii, ale i tak są lepszymi taktykami. Upadek kariery sangwinika najczęściej spowodowany jest nieumiejętnością przewidywania odległych konsekwencji swoich działań, nadmiernie optymistycznymi nadziejami, nierozważnym wyborem środków oraz skłonnością do awanturnictwa. Jednak sangwinik nie popada w rozpacz po niepowodzeniach, lecz szuka nowego pola do zastosowania swojej energii.
Sangwinik dość łatwo znosi niepewność, ponieważ umie przełączać się na inne zadania lub inne sfery działalności. Odznacza się różnorodnością zainteresowań, dlatego nudzi się w ramach wąskiego problemu. Jeśli cel jest trudno osiągalny, dokonuje jego ponownej oceny. Wówczas na szczyt hierarchii wartości wysuwa się nowa wartość. Ta cecha sangwinika – możliwość w każdej chwili zmiany kierunku – pozwala mu dłużej znosić niepewność.
Generując idee, sangwinik nie przejmuje się zbytnio ich wiarygodnością i realnością. Lubi proces korzystania raczej z fantazji niż wiedzy i raczej z własnej roli w tym przedsięwzięciu niż z jego efektywności. Dlatego jest wolny i swobodny, a w jego propozycjach pojawia się wiele powierzchownych idei. Takie podejście, nawet nie przynosząc osobistych owoców, korzystnie wpływa na samopoczucie i produktywność innych współpracowników. Gdy sangwinik jest przekonany, że cel jest dla niego osobiście znaczący, można stawiać przed nim bardzo złożone i energochłonne zadania, ponieważ cechuje go umiejętność koncentracji na głównym celu. Gdy cel jest jasny, staje się energiczną osobą, silną jednostką i wspaniałym liderem.
Umiejętność pracy w zespole jest jedną z mocnych stron sangwinika, dlatego często występuje w roli lidera. W tej roli posiada wystarczającą wiedzę, aby zrozumieć problem, i wystarczającą pewność siebie, aby przekazać stan pewności innym. Pracując w grupie, sangwinik preferuje strategię współpracy, ponieważ z jednej strony dysponuje zasobem energetycznym i potrzebą intensywnej pracy, z drugiej zaś obniżonymi progami emocjonalnymi i wewnętrznym miejscem kontroli przy pozytywnym nastawieniu do siebie i innych.
Ważne jest przy tym, że jest nie tylko ambitny i pragmatyczny, ale także umie przedstawić wyższej kadrze zarządzającej znaczenie własnej pracy oraz pracy swoich podwładnych.
Warunki twórczości dla choleryka.
W procesie odbioru zadania flegmatyk stara się sklasyfikować informacje i wpasować je w swój schemat, przyjmując tylko to, co do niego pasuje, nawet jeśli musi pominąć część wywodu. Długo zastanawia się nad usłyszanym i często udziela niepełnej odpowiedzi, którą później uzupełnia po dłuższej przerwie. Dlatego na koniec rozmowy wskazane jest poprosić go o sformułowanie zadania tak, jak je zrozumiał. Słuchając własnego przekazu, flegmatyk za pomocą pytań uzupełniających wypełnia powstałe luki. Przygotowując zadanie dla flegmatyka, należy wziąć pod uwagę, że potrzebuje on istotnego zadania na dłuższy okres. Jest przekonany, że w pośpiechu nie da się zrobić niczego istotnego. Trzeba go stopniowo wciągać w zadanie, gdyż długo się w nie wczuwa i źle znosi przełączanie na inne obowiązki. Dlatego, gdy jest to konieczne, można przedstawić nowe zadanie jako kontynuację lub rozwinięcie starego. Prognostyczne talenty flegmatyka wiążą się z tym, że interesuje się on przeszłością i dlatego potrafi dobrze uwzględnić różnorodność linii rozwoju na długich odcinkach przyszłości. Celem jego przewidywań jest zminimalizowanie nieprzewidywalnego, ograniczenie niepewności. Dlatego jest on znacznie bardziej strategiem niż taktykiem. Uczony-flegmatyk wyznacza strategiczne kierunki działalności i często poświęca całe życie jednej tematyce. Jeśli tematyka jest perspektywiczna, osiąga wybitne sukcesy.
Flegmatyk potrafi radzić sobie z zadaniami o dużej złożoności nawet przy ich wysokiej nieokreśloności. Ponieważ słabo i powoli się przełącza oraz długo przyzwyczaja do nowego zadania, należy przeznaczyć więcej czasu na pierwszy etap pracy. Flegmatyk spędza dużo czasu na gromadzeniu informacji i ocenie danych wyjściowych. Jednak później nie będzie musiał zmieniać kierunku pracy ani wracać do początku. Aby jego praca była efektywna, wskazane jest, aby nowe zadanie było kontynuacją poprzednich.
Główną strategią pokonywania trudności przez flegmatyka jest metodyczność. To człowiek pracowity, staranny, który potrzebuje doprowadzać rozpoczęte sprawy do końca. Wytrwałość i cierpliwość czynią go profesjonalistą w swojej dziedzinie. Lubi raz na zawsze ustalony porządek: wszystko powinno być na swoim miejscu i odbywać się we właściwym czasie. Ideałem flegmatyka jest zaplanowane, przewidywalne życie, nie przepada on za „niespodziankami” i zmianami zwykłego przebiegu wydarzeń. Zaletą flegmatyka jest to, że wraz ze wzrostem liczby analizowanych hipotez i zadań liczba błędnych decyzji u niego praktycznie nie wzrasta. Z drugiej strony, potrafi on sam przeprowadzać dość rzetelną kontrolę swoich wyników.
Omawiając pozycję flegmatyka w zespole, należy pamiętać – osiągnie on większy sukces w samodzielnych opracowaniach. W tym przypadku jest on solidnym członkiem grupy, gdyż nie lubi zmieniać ani miejsca, ani charakteru pracy. Jednak przy wspólnej pracy z nim należy być ostrożnym, gdyż może on, nie zagłębiając się w temat, zgodzić się z błędną opinią otoczenia i nie bronić swojej, prawidłowej, tylko dlatego, że nie ma ochoty wdawać się w dyskusję. Ale jeśli się wciągnie, już nie będzie słuchał nikogo. Inni jeszcze dyskutują, a on już działa po swojemu.
Warunki twórczości dla melancholika.
Przy stawianiu zadania melancholikowi należy pamiętać, że często jest on tak pogrążony w sobie i swoich przeżyciach, że prawie nie słyszy lub nie odbiera rozmówcy. Dlatego przede wszystkim należy upewnić się, że melancholik jest włączony w sytuację. Udane włączenie melancholika w pracę pozwala wykorzystać jego maksymalną wrażliwość na nowe trendy. Charakteryzuje go podwyższone postrzeganie intuicyjne, jako pierwszy wyczuwa nowe trendy we wszystkich dziedzinach nauki i techniki, „łapie wiatr w żagle”. W tym zakresie melancholik jawi się jako sejsmiczny instrument mierzący słabe wibracje. Jednak nawet jeśli uchwyci te wibracje, bardzo często nie ufa sobie i nie budzi zaufania u innych. Dlatego tak ważne jest uważne wysłuchanie jego nawet nieśmiałych rekomendacji i nie żądanie pogłębionego uzasadnienia oraz samodzielnego wcielenia, powierzając te obowiązki innym. Jednocześnie, przygotowując dla niego zadanie, należy pamiętać, że najważniejsze jest nie przestraszyć go i podkreślać, że zadanie jest dość proste i ma wszelkie szanse, by sobie z nim poradzić.
Melancholicy unikają prognoz i planowania, gdyż boją się rozczarowania. Ale kiedy melancholik odważy się spojrzeć w swoją przyszłość, zyskuje siłę do osiągnięcia rezultatów. Prognostyczne zdolności melancholika w istotny sposób zależą od wielkości odczuwanego zagrożenia, które rodzi się z niepewności. Gdy to napięcie przekracza pewną graniczną wartość, u melancholika załamuje się ukierunkowane zachowanie i zaczyna narastać chęć korzystania ze spontanicznych, przypadkowych strategii (jeśli się nie ukrywa, to rzuca się w wir działań).
Każde życiowe zadanie melancholik traktuje jako bardzo ważne i poważne, uważając, że będzie wymagało od niego niewiarygodnego wysiłku. Jednocześnie jest z góry przekonany, że nie wystarczy mu ani energii fizycznej, ani psychicznej, by je rozwiązać. Wówczas staje przed pytaniem: „Jak chronić się przed nadmiernymi obciążeniami?”. Przy sprzyjającym rozwoju wydarzeń melancholik w zasadzie nie dopuści do sytuacji, z którymi sobie nie poradzi. Poza ekstremalnymi sytuacjami umie dobrze zorganizować różne podejścia i metody rozwiązania zadania oraz realizuje zaplanowany program starannie i oszczędnie. Znacznie rzadziej niż sangwinik i choleryk wpada w sytuacje pośpiechu, gdyż najstaranniej przygotowuje się do pracy, rozważając możliwości wystąpienia niekorzystnej sytuacji i planując swoje zachowanie. W konflikcie melancholicy preferują strategię unikania. Wynika to z ich podwyższonej wrażliwości emocjonalnej. Ponadto preferują zadania z większym prawdopodobieństwem sukcesu. Jednocześnie melancholicy wyróżniają się ogromną zgodnością poziomu aspiracji z poziomem zadań, które realnie są w stanie wykonać, czyli ich aspiracje są bardziej realistyczne niż u sangwiników i choleryków, którzy charakteryzują się nierealistycznym, najczęściej zawyżonym poziomem aspiracji.
Granowska R.M., 2004
